بزرگان تاریخ منصور حلاج

[نانارسیـــن ꈍᴗꈍ]

| منصور حلاج




حسین بن منصور حلاج، عارفی شوریده و فیلسوفی خونین، در سال ۲۴۴ هجری قمری در روستای طوسِ فارس زاده شد. پدرش پشمینه‌باف بود و لقب «حلّاج» را از همان شغل پدری به ارث برد. کودکی را در بصره و زیر نظر دایی‌اش، سهل تستری، سپری کرد و سپس برای تکمیل دانش خود به بغداد رفت و نزد استادان بزرگی چون جنید بغدادی و عمرو بن عثمان مکی شاگردی نمود. اما خیلی زود، قفسِ تقیدِ خانقاهی برایش تنگ شد و راهی سفری بی‌پایان در پهنهٔ زمین گشت؛ از خوزستان و کرمان تا هند و ترکستان و چین، تا ادیان و آیین‌های گوناگون را از نزدیک لمس کند. این سفرها، او را به عارفی...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[نانارسیـــن ꈍᴗꈍ]

اوج جنجال‌آفرینی حلاج، در سال ۲۹۹ قمری رقم خورد؛ وقتی در مسجد جامع بغداد، از فراز منبر، فریاد زد: «اَنَا الْحَقّ، مَا فِی الْجَبَّهَةِ اِلَّا اللَّهُ»؛ یعنی «من حق هستم، در این جامه جز خدا نیست». این جمله را نه از روی ادعای خدایی، بلکه در اوج حالت وجد و فنا بر زبان آورد؛ آن‌گاه که خود را چون آیینه‌ای دید که جز نور خدا در آن نمی‌تابد. اما دستگاه خلافت عباسی، این سخن را شرکی سیاسی تعبیر کرد و او را به بدعت و الحاد متهم نمود. هشت سالِ پایانی عمرش را در زندان‌های بغداد و درون چاهی تاریک به عمق سی متر گذراند؛ اما حتی در آن ظلمتِ مطلق، دست از نگارش تفسیرهای عرفانی قرآن و تربیت مریدان برنداشت.

سرانجام، در ۲۴ ذیقعدهٔ سال ۳۰۹ قمری، در حالی‌که ۵۴ بهار داشت، حکم اعدامش صادر شد. نخست هزار ضربه...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[نانارسیـــن ꈍᴗꈍ]

از میان آثارش، رساله‌های «طواسین» در ستایش ابلیس و دیوان اشعاری با مضامین عشق الهی به جا مانده است. او نخستین عارفی بود که در تصوف، مفهوم «عشق» را جایگزین «خوف» و «رجا» کرد و گفت: «اگر خدا را نمی‌پرستی، او را دوست بدار.» امروز، حلاج نه فقط برای اهل تصوف که شهید وحدت وجود است، بلکه برای روشنفکران جهان، نمادِ اعتراض به خشونت دینی و آزادیِ اندیشه محسوب می‌شود. او در میان خون و شکنجه لبخند می‌زد و زمزمه می‌کرد: «الهی، اینان بنده‌ات را می‌کشند تا تو را خشنود کنند؛ اما مرا میان دو محبت حیران رها کن: محبتِ تو و محبتِ ایشان.»