آموزشی آموزشی | حماسه

[amın]

وجود دیو و جادو​

در حماسه‌ها موجوداتی مانند دیو و غول و... وجود دارند که در جادو مهارت دارند. برای مثال در «شاهنامه»، «اکوان دیو»، رستم را به آسمان می‌برد و در دریا می‌اندازد یا «طهمورث» با سپاه «دیوان و جادُوان» می‌جنگد. در حماسه‌های عرفانی نیز، انسان بعد از طی کردن مراحل سلوک عرفانی، بر دیو نفس خودش پیروز می‌شود.

 

[amın]

الفاظ سنگین و فاخر​

در حماسه‌ از لفظ‌ها و اسامی فاخر، زیبا و آهنگین استفاده می‌شود. برای مثال اسم یکی از شخصیت‌های «شاهنامه»، «اشکبوس کُشانی» است که خواندن نامش، کلمه «کشتن» و مرگ را به ذهن انسان می‌آورد.

 

[amın]

انواع حماسه چیست؟​

حالا که دانستیم حماسه چیست و چه ویژگی‌هایی دارد، در این بخش یاد می‌گیریم حماسه چه انواعی دارد. حماسه‌ها بر اساس قدمتی که دارند، بر اساس نوع موضوع و بر اساس واقعی بودن یا نبودن با هم تفاوت دارند. پس حماسه‌ها به انواع زیر تقسیم می‌شوند.

 

[amın]

• حماسه سنتی
• حماسه ثانوی
• حماسه متأخر
• حماسه اساطیری
• حماسه پهلوانی
• حماسه دینی
• حماسه عرفانی
• حماسه طنز
• حماسه دروغ
• حماسه طبیعی
• حماسه مصنوعی

در ادامه هر یک از موارد بالا را با ذکر نمونه‌هایی از حماسه‌های دنیا، توضیح می‌دهیم.

 

[amın]

حماسه سنتی یا ابتدایی​

حماسه‌ها را از نظر قدیمی یا جدید بودن آن‌ها به سه نوع سنتی، ادبی و متأخر تقسیم کرده‌اند. حماسه‌های سنتی، ابتدایی یا شفاهی، در زمان‌های قدیم شکل گرفته‌اند و اصیل‌ترین نوع حماسه هستند زیرا شاعر یا نویسنده کمترین دخالت و تغییر را در روایت اصلی که به دستش رسیده، اعمال کرده است. «شاهنامه» فردوسی، «ایلیاد و ادیسه» از هومر، «گرشاسب‌نامه» از اسدی، «مهابهاراتا» و «بهمن‌نامه» نمونه‌هایی از حماسه سنتی هستند.

 

[amın]

حماسه ثانوی یا ادبی​

در حماسه‌های ثانوی یا ادبی شاعر یا نویسنده یا خودش موضوعی را خلق می‌کند یا از موضوعات حماسه‌های سنتی استفاده می‌کند اما حماسه خود را خلق می‌کند. برای مثال «انه‌ئید» نوعی حماسه ادبی است که «ویرژیل» آن را بر مبنای حماسه‌های سنتی «ایلیاد و ادیسه» هومر ساخته است. «بهشت گمشده» از میلتون نیز نمونه دیگری از این نوع حماسه است.

 

[amın]

حماسه متأخر یا سومین​

حماسه‌های متأخر یا سومین نیز بر اساس حماسه‌های ثانوی و در زمان‌های اخیر ساخته شده‌اند یعنی قدمت آن‌ها از هر دو حماسه قبلی، کم‌تر است. «شاهنامه کردی» از الماس خان و «نمایش‌نامه رستم و سهراب» از حسین کاظم‌زاده نمونه‌هایی از حماسه متأخر هستند.

 

[amın]

حماسه اساطیری​

حماسه‌ها متناسب با موضوع و محتوای اصلی که در بر گرفته‌اند، به انواع اساطیری، پهلوانی، دینی، عرفانی، طنز و دروغ تقسیم می‌شوند. قدیمی‌ترین و اصیل‌ترین حماسه از نظر موضوع، اساطیری است که مربوط به دوران ماقبل تاریخ است و بر مبنای اساطیر شکل گرفته است. برای مثال در بخش اول «شاهنامه» فردوسی (تا داستان فریدون) از اولین‌ها صحبت شده است و اولین کسی که نوشتن را آموخت یا اولین کسی که حمام (گرمابه) را ساخت معرفی شده‌اند. بنابراین این بخش از شاهنامه، اساطیری است.

حماسه «گیل گمش» و بخش‌هایی از حماسه‌های «ایلیاد» و «ادیسه»، «رامایانا»، «مهابهاراتا» و «تورات» را می‌توانیم حماسه اساطیری بدانیم.

 

[amın]

حماسه پهلوانی​

محتوای اصلی حماسه پهلوانی، شرح زندگی پهلوان یا قهرمان یک ملت است. برای مثال، داستان‌های «رستم» در «شاهنامه»، حماسه‌های پهلوانی هستند. معمولاً ملت‌هایی که زندگی فعالی داشتند (یونانیان و ایرانیان) و با ملت‌های دیگر در ارتباط (جنگ یا صلح) بوده‌اند، دارای حماسه پهلوانی هستند.

حماسه پهلوانی ممکن است جنبه اساطیری داشته باشد و یا مانند حماسه «ظفرنامه از حمدالله مستوفی» و «شهنشاهنامه از صبا» که قهرمانان واقعی و تاریخی داشته‌اند، جنبه تاریخی داشته باشد.

 

[amın]

حماسه دینی و اخلاقی​

اگر قهرمان یک حماسه، مذهبی باشد یا داستان حماسه بر اساس اصول یکی از مذاهب ساخته شده باشد، حماسه دینی، مذهبی و اخلاقی وجود خواهد داشت. برعکس حماسه پهلوانی که متعلق به ملت‌های فعال است، حماسه دینی معمولاً در ملت‌هایی یافت می‌شود که با جهان خارج از فرهنگ و مرزهای خود ارتباط زیادی نداشته‌اند و بنابراین، بیشتر مشغول دین و مذهب، اخلاق و فلسفه خود بوده‌اند. چینی‌ها، مصری‌ها و هندی‌ها نمونه‌هایی از این نوع ملت‌ها هستند.

«کمد الهی» از دانته، «خاوران‌نامه» از ابن حسام، «خداوندنامه» از صبای کاشانی، «رامایانا» و «مهابهاراتا» نیز نمونه‌هایی از حماسه دینی هستند.